Wspólne mieszkanie w trakcie i po rozwodzie

Mieszkanie z racji powszechnych trudności lokalowych, jak również ze względu na wartość stanowi często podstawowy element majątku małżonków. Już w trakcie sprawy rozwodowej jedna z stron może złożyć wniosek o ustalenie sposobu oraz zakresu korzystania z mieszkania dotychczas zajmowanego przez małżonków. Wniosek taki można złożyć w odniesieniu do każdego mieszkania zajmowanego wspólnie przez małżonków, niezależnie od tytułu prawnego, a nawet zajmowanego bez takiego tytułu. Należy jednak zauważyć, iż tylko wtedy możemy mówić o wspólnym mieszkaniu małżonków, gdy strony choćby przez krótki czas w nim mieszkały. Sąd nigdy nie orzeknie o zakresie i sposobie korzystania z mieszkania przez małżonka, który w tym mieszkaniu nie przebywał. Orzeczenie zapadłe w powyższym trybie ma charakter tymczasowy i pozostaje w mocy tylko do czasu uprawomocnienia się wyroku rozwodowego, w którym sąd z urzędu zobowiązany jest do określenia sposobu korzystania przez strony z ich wspólnego mieszkania. Celem rozstrzygnięcia o korzystaniu ze wspólnego mieszkania przez rozwiedzionych małżonków jest rozgraniczenie sfery ich uprawnień do tego mieszkania oraz w miarę możliwości do odseparowania rozwiedzionych małżonków. Orzeczenie to normuje prowizorycznie stosunki rozwiedzionych małżonków i w niczym nie zmienia statusu prawnego, na którym opiera się zajmowanie przez nich wspólnego mieszkania.

Orzeczenie polega z reguły na tymczasowym rozdzieleniu małżonków przez przydzielenie każdemu z nich części wspólnego mieszkania do odrębnego korzystania. Sąd określa również, które z pomieszczeń pozostają nadal we wspólnym używaniu obojga np. kuchnia, łazienka, piwnica.Jeżeli małżonkowie zgodnie między sobą ustalą sposób korzystania z mieszkania, sąd uwzględnia z reguły ich wszystkie sugestie w tym przedmiocie. Jednakże jeśli którykolwiek z małżonków zakwestionuje wcześniejsze ustalenia lub też ustalenia te stoją w sprzeczności z dobrem małoletnich dzieci – wtedy sąd nie jest związany wcześniejszymi ustaleniami.W przypadkach wyjątkowych, gdy jeden z małżonków swym rażąco nagannym zachowaniem uniemożliwia wspólne zamieszkiwanie, sąd na wniosek drugiego z małżonków, może nakazać eksmisję. W procesie rozwodowym można domagać się eksmisji niemal z każdego wspólnie zajmowanego mieszkania, chyba że pozostawałoby to w sprzeczności z innymi obowiązującymi przepisami prawa. Należy jednak pamiętać, iż nie jest dopuszczalne orzeczenie eksmisji z mieszkania będącego przedmiotem odrębnego majątku tego małżonka oraz z mieszkania, które zostało przydzielone małżonkowi jako zakładowe. Nie należy mylić prawa do zamieszkiwania z prawem własności danego lokalu. Eksmitowany małżonek nie traci bowiem w wyniku eksmisji prawa podmiotowego przysługującego mu względem lokalu.

Jak widać, kwestia podziału wspólnego mieszkania rozwiedzionych małżonków jest dość skomplikowana, co wynika zarówno z niespójności przepisów prawa, jak i jego szczególnego przedmiotu. Decyzja dotycząca mieszkania małżonków może mieć charakter definitywny lub tymczasowy. Podział może być dokonany na zgodny wniosek stron lub bez takiej zgody, odbywać się w trakcie procesu rozwodowego lub poza nim. Podział ten uzależniony jest wreszcie od przysługującego małżonkom specyficznego prawa do danego mieszkania. Różnorodność przewidzianych rozwiązań zmusza niewątpliwie do wyboru tego najwłaściwszego, a przede wszystkim do precyzyjnej analizy konkretnej sytuacji.